کنفرانس تغییرات اقلیمی COP28 امارات؛ نقطه عطف دیپلماسی سبز دبی

کنفرانس تغییرات اقلیمی COP28 امارات برای دبی فقط یک رویداد بین‌المللی نبود؛ آزمونی بود برای کشوری که هم در قلب بازار انرژی فسیلی قرار دارد و هم می‌خواهد خود را بازیگری جدی در گذار سبز جهان معرفی کند. «کاپ ۲۸» (COP28) از ۳۰ نوامبر تا ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳ در «اکسپو سیتی دبی» (Expo City Dubai) برگزار شد و به دلیل حجم حضور دولت‌ها، شرکت‌ها، نهادهای مدنی و رسانه‌ها، یکی از بزرگ‌ترین نشست‌های اقلیمی سازمان ملل شد. طبق گزارش «کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییرات اقلیمی» (UNFCCC)، حدود ۸۵ هزار شرکت‌کننده و بیش از ۱۵۰ رئیس دولت و حکومت در این نشست حضور داشتند.

اهمیت این نشست زمانی بهتر دیده می‌شود که آن را در کنار اقتصاد سبز امارات قرار دهیم. امارات متحده عربی (United Arab Emirates) از یک سو صادرکننده مهم انرژی است و از سوی دیگر با برنامه‌هایی مانند «راهبرد صفر خالص ۲۰۵۰» و سرمایه‌گذاری در انرژی پاک، تلاش می‌کند تصویر اقتصادی خود را بازتعریف کند.

جایگاه COP28 در مسیر گذار سبز امارات

کنفرانس تغییرات اقلیمی COP28 امارات در دوره‌ای برگزار شد که بحث عبور از سوخت‌های فسیلی، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر و تاب‌آوری اقلیمی به اولویت بسیاری از اقتصادها تبدیل شده بود. امارات با میزبانی این نشست، فرصت یافت برنامه‌های خود در حوزه انرژی خورشیدی، هیدروژن پاک، مالیات کربن، شهرهای پایدار و سرمایه‌گذاری سبز را در معرض دید جهانی قرار دهد.

این رویداد با نام «اجماع امارات» (UAE Consensus) شناخته شد. در این چارچوب، کشورها پذیرفتند ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر جهان تا سال ۲۰۳۰ سه برابر شود و نرخ بهبود بهره‌وری انرژی نیز دو برابر شود. همچنین برای نخستین بار در متن نهایی یک نشست اقلیمی، عبارت «گذار از سوخت‌های فسیلی در نظام‌های انرژی» وارد شد؛ عبارتی که از نظر دیپلماتیک گام مهمی بود، هرچند منتقدان آن را کافی نمی‌دانستند.

دستاوردهای اصلی کنفرانس تغییرات اقلیمی COP28 امارات

دستاورد نخست این نشست، تکمیل نخستین «ارزیابی جهانی» (Global Stocktake) ذیل «توافق پاریس» (Paris Agreement) بود. این ارزیابی نشان داد جهان هنوز با مسیر محدود کردن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد فاصله دارد و کشورها باید برنامه‌های اقلیمی خود را جدی‌تر کنند.

دستاورد دوم، عملیاتی شدن «صندوق خسارت و زیان» (Loss and Damage Fund) بود. این صندوق برای حمایت از کشورهای آسیب‌پذیر در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی طراحی شد و طبق اعلام ریاست COP28، تعهدات مالی آن تا پایان نشست به ۷۹۲ میلیون دلار رسید.

از دیگر خروجی‌های مهم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تاکید بر توسعه انرژی خورشیدی و بادی
• توجه بیشتر به کشاورزی پایدار و امنیت غذایی
• ورود جدی‌تر موضوع سلامت به مذاکرات اقلیمی
• برجسته شدن نقش بخش خصوصی در تامین مالی پروژه‌های سبز
• افزایش فشار بر دولت‌ها برای به‌روزرسانی برنامه‌های کاهش انتشار

چرا میزبانی امارات بحث‌برانگیز شد

کنفرانس تغییرات اقلیمی COP28 امارات از ابتدا با نگاه‌های متفاوتی همراه بود. انتخاب «سلطان الجابر» (Sultan Al Jaber)، رئیس شرکت ملی نفت ابوظبی «ادنوک» (ADNOC)، به عنوان رئیس نشست، انتقادهایی را برانگیخت. مخالفان می‌گفتند ریاست فردی از صنعت نفت بر یک نشست اقلیمی می‌تواند تعارض منافع ایجاد کند. در مقابل، حامیان او معتقد بودند تجربه صنعتی و شبکه روابط اقتصادی او می‌تواند مسیر توافق را هموارتر کند.

ارتباط COP28 با سرمایه‌گذاری سبز و انرژی پاک

یکی از پیام‌های مهم کنفرانس تغییرات اقلیمی COP28 امارات این بود که گذار اقلیمی بدون سرمایه‌گذاری گسترده امکان‌پذیر نیست. دولت‌ها در دبی درباره تامین مالی اقلیم، نقش بانک‌های توسعه‌ای، بازار کربن و جذب سرمایه خصوصی گفت‌وگو کردند. این موضوع برای امارات اهمیت ویژه دارد، زیرا این کشور در سال‌های اخیر تلاش کرده خود را به مرکز منطقه‌ای سرمایه‌گذاری سبز تبدیل کند.

برنامه‌های امارات در حوزه انرژی پاک فقط به داخل کشور محدود نیست. شرکت «مصدر» (Masdar) در پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر در مناطق مختلف جهان حضور دارد و دولت امارات نیز در راهبرد انرژی ۲۰۵۰، بر افزایش سهم انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر تاکید کرده است. وزارت انرژی و زیرساخت امارات اعلام کرده این کشور قصد دارد مشارکت انرژی تجدیدپذیر را سه برابر کند و ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیارد درهم سرمایه‌گذاری انجام دهد.

تاثیر COP28 بر تصویر جهانی دبی و امارات

برای دبی (Dubai)، میزبانی COP28 فرصتی برای تثبیت جایگاه خود به عنوان شهر رویدادهای جهانی، نوآوری و توسعه پایدار بود. «اکسپو سیتی دبی» که پیش‌تر محل برگزاری اکسپو ۲۰۲۰ بود، به عنوان فضایی با تاکید بر پایداری و اصول اقتصاد چرخشی معرفی شد.

با این حال، اثر واقعی این رویداد تنها با بیانیه‌ها سنجیده نمی‌شود. پرسش اصلی این است که امارات تا چه اندازه می‌تواند وعده‌های اقلیمی خود را به سیاست اجرایی تبدیل کند. توسعه حمل‌ونقل پاک، کاهش شدت کربن صنایع، گسترش ساختمان‌های سبز و شفافیت در گزارش‌دهی انتشار، معیارهایی هستند که اعتبار اقلیمی این کشور را در سال‌های آینده تعیین می‌کنند.

سخن آخر

کنفرانس تغییرات اقلیمی COP28 امارات را باید رویدادی چندلایه دانست؛ از یک طرف، جهان در دبی برای نخستین بار در متن نهایی نشست اقلیمی از گذار از سوخت‌های فسیلی سخن گفت و از طرف دیگر، ضعف الزام‌آوری توافق‌ها همچنان محل بحث باقی ماند. این نشست نشان داد که اقتصاد جهانی به سمت انرژی پاک حرکت می‌کند، اما سرعت این حرکت هنوز با شدت بحران اقلیمی هماهنگ نیست.

سوالات متداول درباره کنفرانس تغییرات اقلیمی COP28 امارات

کنفرانس تغییرات اقلیمی COP28 امارات چه زمانی برگزار شد؟
این نشست از ۳۰ نوامبر تا ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳ در اکسپو سیتی دبی برگزار شد. هدف آن بررسی مسیر جهانی مقابله با تغییرات اقلیمی و اجرای توافق پاریس بود.

مهم‌ترین نتیجه COP28 چه بود؟
مهم‌ترین نتیجه، تصویب اجماع امارات و اشاره رسمی به گذار از سوخت‌های فسیلی در نظام‌های انرژی بود. همچنین هدف سه برابر شدن انرژی‌های تجدیدپذیر تا ۲۰۳۰ برجسته شد.

چرا COP28 برای امارات اهمیت داشت؟
این نشست به امارات کمک کرد برنامه‌های خود در انرژی پاک، سرمایه‌گذاری سبز و توسعه پایدار را در سطح جهانی معرفی کند و جایگاه دبی را در دیپلماسی اقلیمی تقویت کند.

صندوق خسارت و زیان در COP28 چه نقشی داشت؟
این صندوق برای حمایت از کشورهایی ایجاد شد که بیشترین آسیب را از تغییرات اقلیمی می‌بینند. در COP28، سازوکار آن عملیاتی شد و تعهدات مالی اولیه برای آن اعلام شد.

آیا COP28 مشکل تغییرات اقلیمی را حل کرد؟
خیر، اما مسیر گفت‌وگوها را جلو برد. تصمیم‌های این نشست زمانی اثرگذار می‌شوند که کشورها آن‌ها را به قوانین، سرمایه‌گذاری‌ها و کاهش واقعی انتشار تبدیل کنند.